Zbiory regionalne KRAINY ZAGÓRZAN...

Z historii regionalnych zbiorów etnograficznych ZAGÓRZAN…

Twórcą idei utworzenia regionalnego muzeum etnograficznego Górali-ZAGÓRZAN na ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ był Władysław ORKAN, który jednak nie doczekał się jej realizacji...

Dopiero kilka lat po Jego śmierci tj. w roku 1936 – Muzeum im. W.ORKANA zostało utworzone przez… ówczesny Oddział Rabczański – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego - a zlokalizowano je nie na ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ, gdzie widocznie nie było wtedy jeszcze warunków do utworzenia takiego Muzeum -  lecz w...Rabce, w starym kościółku Św. Magdaleny…
Później w tę ideę ORKANA utworzenia muzeum regionalnego ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ zaangażował się także starszy brat ORKANA, znany już wówczas przyrodnik, prof. Stanisław SMRECZYŃSKI, natomiast jego późniejszym, wieloletnim KUSTOSZEM, który znacznie wzbogacił zbiory Muzeum – był także ZAGÓRZANIN – dr Sebastian FLIZAK.
Tak więc pomysłodawcą utworzenia tego Muzeum był Władysław ORKAN, pomagał przy jego organizacji brat ORKANA – prof. Stanisław SMRECZYŃSKI a jego późniejszym wieloletnim kustoszem – był dr Sebastian FLIZAK – wszyscy trzej z pochodzenia ZAGÓRZANIE i faktyczni pierwsi etnografowie ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ... 
Przeważająca część zbiorów MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO w Rabce dotyczyła kultury ludowej grupy etnicznej ZAGÓRZAN i pochodziła z końca XIX-go i XX-go wieku, a więc z okresu życia zarówno ORKANA i Jego brata Stanisława, jak też dr S. FLIZAKA.
W czasie okupacji hitlerowskiej, zbiory muzeum ukrywał i chronił przed zniszczeniem przedwojenny kustosz tego muzeum – ks. Justyn BULANDA, jak podają źródła z pochodzenia również ZAGÓRZANIN...
W roku 1949 Muzeum im. ORKANA w Rabce zostało upaństwowione i przejęte jako oddział, przez MUZEUM NARODOWE w Krakowie.
Kustoszem tego muzeum został dr Sebastian FLIZAK, ZAGÓRZANIN rodem z Podobina koło MSZANY DOLNEJ, wybitny znawca etnografii REGIONU ZAGÓRZAŃSKIEGO.
W „Szkicu biograficznym” dr Sebastiana FLIZAKA (według Słownika pt. Etnografowie i ludoznawcy polscy – Tom I - PTL-DWN-Kraków, 2002 - zobacz stronę "Etnografowie" ) zapisano m.in.: „…W 1953 r., dzięki rekomendacji T. Seweryna, został adiunktem w Muzeum im. W. Orkana w Rabce. W l. 1954-56 był kierownikiem, a zarazem jedynym pracownikiem merytorycznym tej placówki…” 
Funkcję Kustosza Muzeum im. Władysława ORKANA w Rabce dr Sebastian FLIZAK pełnił przez pięć lat, swoją działalnością etnograficzną znacznie wzbogacając te zbiory dalszymi eksponatami ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ. Kierownictwo Muzeum po dr Sebastianie FLIZAKU przejął mgr Jan BUJAK z Rabki…
W roku 1979 – Muzeum im. ORKANA w Rabce przejęło w użytkowanie Dom Władysława ORKANA („ORKANÓWKĘ”) w Porębie Wielkiej wraz ze zbiorami, darowanymi przez Wilhelminę FOLEJEWSKĄ, wdowę po pasierbie pisarza.
 Potem nastąpiła inwentaryzacja zbiorów i urządzenie ekspozycji także w dzisiejszej „ORKANÓWCE” - domu rodzinnym Władysława ORKANA w Porębie Wielkiej... 
Przy niektórych szkołach na Ziemi Zagórzańskiej powstawały też po wojnie - w wyniku spontanicznych zbiórek -  Izby Pamięci o naszych zagórzańskich przodkach...
Co działo się później ze zbiorami zagórzańskimi w Muzeum rabczańskim, pochodzącymi także z powojennych akcji  zagórzańskiej inteligencji nauczycielskiej w poszczególnych miejscowościach Ziemi Zagórzańskiej - nie wiem…

...Poza jedyną dzisiaj ekspozycją muzealną na Ziemi Zagórzańskiej - "ORKANÓWKĄ" w Porębie Wielkiej - zbiory muzealne dotyczące ZAGÓRZAN eksponują  dzisiaj jeszcze:  Muzeum im. Władysława ORKANA w Rabce...  i ...Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej w Limanowej ...

Warto jednak pamiętać, że istnieje naturalna choć nie pisana zasada, że zbiory muzealne powinny być eksponowane na terenie regionu, z którego pochodzą

i którego dotyczą...(!!!) 

Trzeba tu jeszcze dodać, że ten dzisiaj jeszcze etnograficznie tak bardzo ciekawy REGION ZAGÓRZAŃSKI, jest - i powinien być nadal - przedmiotem badań także współczesnej etnografii (zobacz np. ciekawą etnograficzną  publikację internetową p. WAŃCZYK- Przewodnik po kulturze ZAGÓRZAN)...

http://wanczyk_d.w.interia.pl/zagorzanie.htm

Tu też chyba należy szukać przyczyn powstania właśnie w MSZANIE DOLNEJ - regionalnym centrum  ZIEMI ZAGÓRZAŃSKIEJ, Oddziału Mszańskiego - POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, który jednak - jak dotąd - ...nie eksponuje jeszcze regionalnych zbiorów etnograficznych ZAGÓRZAN np.     

w Regionalnym Muzeum Etnograficznym ZAGÓRZAN w Mszanie Dolnej ... ?

 
Zobacz też:
 "Orkanówka"
http://www.maciejczak.rmt.pl/n18.html

*** 

A oto jeszcze przykład, jak kiedyś opisywał zbiory etnograficzne Muzeum w Rabce – jego wieloletni Kustosz,  powojenny realizator idei swojego wielkiego Rodaka - W.ORKANA - dr Sebastian FLIZAK...:

„Zgromadzone w Muzeum eksponaty obrazują kulturę ludową, materialną, sztukę i obrzędy ludowe, w większości grupy etnicznej ZAGÓRZAN, a także rabczańsko-myślenickiej grupy etnicznej KLISZCZAKÓW.
Eksponaty liczące łącznie z depozytami 3400 pozycji (!), przedstawiają poszczególne dziedziny samowystarczalnej gospodarki wiejskiej (zdobywanie pożywienia, rzemiosła wiejskie, strój) oraz ludową twórczość artystyczną

i obrzędową.
Zostały one zgrupowane w czterech salach oraz na korytarzu specjalnie zaadoptowanej dzwonnicy kościółka.
Wejście do muzeum prowadzi przez przedsionek w północnej części wieży-dzwonnicy. W przedsionku znalazło pomieszczenie kilka pamiątek po ORKANIE. Jest tu fotografia pisarza, dwie akwarele przez niego malowane: „Lato” i „Ruiny zamku w Czorsztynie” oraz odlew gipsowy głowy jego matki.
Zwiedzanie rozpoczyna się od pierwszej sali po lewej stronie korytarza. Pokazano tu sposoby zdobywania i przygotowania pożywienia, a więc naczynia służące do zbierania leśnych bogactw naturalnych, narzędzia łowieckie, wyposażenie szałasu pasterskiego wraz z eksponatami obrazującymi przerób mleka owczego na sery, naczynia i urządzenia związane z hodowlą bydła, narzędzia rolnicze i gospodarcze, żarna i sprzęt domowy służący do przyrządzania pokarmów.
Pierwsza sala po prawej stronie korytarza poświęcona jest rzemiosłom wiejskim: garncarstwo, ciesielstwo, stolarstwo, tokarstwo, kołodziejstwo i bednarstwo.
Trzecia sala zaznajamia ze strojami Zagórzan i z tym związanymi narzędziami do obróbki lnu i wełny. Pozostała część korytarza poświęcona jest obrzędom, instrumentom muzycznym, zabawkom i współczesnej sztuce ludowej.
Rzeźba i malarstwo ludowe znalazły pomieszczenie w sali czwartej, w nawie kościółka i w korytarzu Muzeum. Na sali oraz w nawie kościółka zgromadzono okazy pochodzące od XVI do XIX wieku. Na korytarzu znajduje się rzeźba współczesna oraz XVIII i XIX-wieczne malarstwo na szkle… ”

***  

powrót